Osnovna teza studije politikologa prof. dr Dragutina Lalovića glasi da je aktuelni srpski protestni pokret nastao, izrastao i profilisao se kao masovni studentski ustavobraniteljski pokret za slamanje autokratskog režima personalizovane političke moći, u odbrani pravne države i oslobađanju pravosuđa i svih javnih institucija iz ralja posve samovoljne izvršne vlasti.
Prof. Lalović, u prvoj knjizi u regionu koja se bavi aktuelnim protestima u Srbiji, na preko 300 strana, pomno prati i vrednuje etape te borbe, njeno neodoljivo prerastanje iz najprije uže studentske, pa potom univerzitetske, a na vrhuncu i opštenarodne pobune protiv režima u periodu od novembra 2024. do novembra 2025. godine. „Ovaj politikološki prilog razumijevanju ‘srpskog proljeća 2024/25.’ prvenstveno ima na umu da je ono što se događa sa srpskim studentskim pokretom demokratski fenomen bez presedana koji, po svemu sudeći, (još) izmiče punom i konkretnom razumijevanju političke nauke s njezinim uobičajenim pristupima i pojmovima.“
Stav kojim autor objašnjava svoju naučnu znatiželju i provokaciju kazuje da su po svim osnovnim, originalnim karakteristikama emancipatorski dometi srpskog studentskog pokreta daleko prevazišli lokalni i regionalni kontekst i da zaslužuju punu pažnju evropskih građana, kao snažan podsticaj za čuvanje, odbranu i razvijanje autentične demokratije i građanske kulture nasuprot aktuelnim reakcionarnim talasima populizma i autoritarizma.
Lalović zastupa stanovište da „demokratsko nenasilno demontiranje mračnog autokratskog režima ima i direktne blagotvorne mirotvorne posljedice na cijeli naš region, na sve susjedne države (posebno Crnu Goru, Bosnu i Hercegovinu, Hrvatsku) koje decenijama poput more progoni avet imperijalnog ‘srpskog sveta’ koji voli da mrzi i kinji sve narode oko sebe“.
Da bi se razumjela priroda ovog pokreta, autor je u knjizi najprije naznačio osnovna obilježja režima s kojim se studenti suočavaju, a potom pokušao dokučiti način studentskoga političkog razmišljanja, odlučivanja i djelovanja, koji prvenstveno zaokuplja njegovu pažnju. „Kako god ocjenjivali srpski režim u kategorijama političke nauke – kao pretežno autokratski ili čak totalitarni, ili pak naprosto kao klasičnu tiraniju ili despotiju – nema nikakve dvojbe u čemu je njegova temeljna značajka: sva je politička moć u njemu apsolutistički u rukama jednoga čovjeka. Koncentracija političke moći doseže razmjere koje su nezamislive u makar rudimentarno demokratskoj državi, pa se personifikacija te samovoljne neograničene moći može nazvati autokratom ili samodršcem (u stilu ‘država, to, sam ja!’).“
U ogledalu studenata, napisaće prof. Lalović „sramota je neizbježno prvi osjećaj srpskog društva, pitanje je da li se iko u tom zasljepljujućem ogledalu prepoznaje kao samosvjesni građanin-subjekt i je li se iko usudio i pomisliti da je tako nešto uopšte moguće. Kapitalni doprinos studenata-citoyens demokratskom buđenju obeznađenih i uplašenih podanika iz more tiranske vlasti ne može se precijeniti.“
Dragutin Lalović studiju zaključuje sljedećim riječima: „Cijele preguste 2025. godine studenti pobjeđuju, a u ovoj 2026. definitivno su ‘osuđeni na slobodu’ (Sartre). A kada pobijede, kako se ne zapitati, oslanjajući se na slavni stih velikoga srpskog pjesnika Branka Miljkovića, hoće li sloboda umeti da peva, kao što su studenti pevali o njoj?“
Studiju Dragutina Lalovića Studentska demokratska invencija – prilog razumijevanju “srpskog proljeća”, 1. 11. 2024–1. 11. 2025. Matica crnogorska je objavila u okviru biblioteke Svjedočanstva vremena. Ispred izdavača knjigu potpisuje prdsjednik Matice crnogorske Ivan Jovović, dok je urednik izdanja Ivan Ivanović, generalni sekretar.
Dragutin Lalović (1947) hrvatski je i jugoslovenski politikolog i univerzitetski profesor. Na Fakultetu političkih nauka Univerziteta u Zagrebu je završio osnovne, magistarske i doktorske studije. Kao predavač na istom fakultetu bavio se teorijom države, istorijom političkih ideja i političkih doktrina, kao i teorijom i praksom samoupravljanja.
Tokom profesionalne karijere bio je angažovan na izdavačkom radu i uređivanju časopisa: Pitanja, Naše teme, Actuel Marx, Politička misao i Ljetopis crnogorski. Uređivao je biblioteke Pitanja, Politička misao, Čari političkoga, Luča, Svjedočanstva vremena i Povijest izvan mitova.
Njegov naučni rad usmjeren je na proučavanje klasičnih i savremenih političkih mislilaca i teoretičara, među kojima su Žan Boden, Tomas Hobs, Šarl Monteskje, Žan-Žak Ruso, Imanuel Kant, Georg Vilhelm Fridrih Hegel, Karl Marks, Hana Arent, Klod Lefor i Luj Altiser.
Autor je knjiga Društveni čovjek i njegovo vlasništvo (1986), Mogućnosti političkoga. Preko građanina ka čovjeku (2006), Države na kušnji (2008), Doba države. Država – između republike i carstva (2020) i Crnogorski izazovi (u koautorstvu sa Danilom Ivezićem, 2021).
Bio je član Predsjedništva Nacionalne zajednice Crnogoraca Hrvatske (2001–2014) i Savjeta za nacionalne manjine (2003–2011). Od 2013. godine Lalović je povjerenik Matice crnogorske za Hrvatsku.
